contact | Gastenboek | impressum | sitemap

Vorming

Geschiedenis Godsdiensten Onderwijs Duitse taal tekstvertalingen *   brieven literaire werken interviews toespraken verdragen

Recente berichten

taaltip

duits zonder voorkennis duits met voorkennis
   

 

Günter Grass

aan de stad Gdansk (aug. 2006)

 

bron: Frankfurter Allgemeine Zeitung

Günter Grass, geboren in Danzig (het huidige Poolse Gdansk) in 1927, is Duits schrijver. Hij benutte zijn schrijfkunst om het Duitse geweten waakzaam te houden tegen heropleving van nationaalsocialisme. Vaak zeer fervent veroordeelde hij elke daad van het NS, niet in het minst van de SS in Hitlers tijd. Hij engageerde zich politiek em maatschappelijk om dit doel te bereiken. Aldus is hij het morele geweten van Duitsland. Daarvoor ontving hij in 1999 de Nobelprijs voor de Literatuur alsook het ereburgerschap van de stad Gdansk.
In septerber 2006 verscheen zijn autobiografie. Daarin onthult hij, dat hij als zeventienjarige in de Waffen-SS ingelijfd werd. Dat was door niemand ooit geweten (met uitzondering van zijn vrouw). De schok was dan ook diep. Günter Grass verdedigt zich in deze niet, maar zegt uit schaamte gezwegen te hebben. In zijn tijd werden immers meerdere jonge kerels ingelijfd in de SS, tegen hun eigen handelen in.
Deze bekentenis veroorzaakte wellicht het meest deining in Gdansk. Vele burgers van de stad keerden zich tegen Grass. Onder hen hoort ook Lech Walesa, de leidende kracht achter de val van het communisme in Polen en ook gewezen staatshoofd van het land. Lech Walesa eiste de teruggave van het ereburgerschap. Naar die aanleiding schreef Günter Grass onderstaande brief aan burgemeester Adamowicz van de stad Gdansk. De burgemeester maakte de brief openbaar.
Na lezing heeft Lech Walesa aan Günter Grass gemeld, dat hij de fout vergeeft en het ereburgerschap niet terugeist.

(Günter Grass schrijft in de oude spelling)

 

Originele tekst Vertaling

 
Sehr geehrter Herr Adamowicz,
 

 
Zeer geachte Heer Adamowicz,
 
ich danke Ihnen für Ihren Brief und für das Vertrauen, das Sie mir gegenüber auch in der gegenwärtigen Situation beweisen. Bevor mein jüngstes Buch, Beim Häuten der Zwiebel, öffentlich zur Kenntnis genommen werden konnte, hat die Meldung über eine zwar gewichtige, aber nicht den Inhalt des Buches dominierende Episode im Verlauf meiner jungen Jahre eine Kontroverse ausgelöst, die unter anderem die Bürger der Stadt Gdansk verunsichert und die zugleich für mich existentiell bedrohliche Ausmaße angenommen hat. Ik dank u voor uw brief en voor het vertrouwen dat u mij zelfs in de huidige situatie bewijst. Nog voor mijn jongste boek Beim Häuten der Zwiebel zou verschijnen, had de melding over een belangrijke episode uit mijn jonge jaren, die echter inhoudelijk mijn boek niet domineert, een controverse uitgelokt, die de inwoners van de stad Gdansk verontrustte, en die tegen mij existentiëel bedreigende maten aanneemt.
In meinem Buch, das meinen Lebensweg vom zwölften Lebensjahr an, dem Jahr 1939, erzählend beschreibt, berichte ich, wie ich mich in meiner jugendlichen Verblendung als 15-Jähriger zur U-Boot-Waffe melden wollte, doch nicht angenommen wurde. Anstelle wurde ich im September 1944 als annähernd 17-Jähriger ohne mein Zutun zur Waffen-SS eingezogen. Das geschah in dieser Zeit nicht Wenigen meines Jahrgangs. Die zwei Wochen militärischen Einsatzes vom Beginn bis gegen Ende April 1945 habe ich nur zufällig überlebt. In mijn boek, dat mijn levensloop vanaf de ouderdom van twaalfde jaar - het jaar 1939 - verhalend beschrijft, vertel ik hoe ik me in mijn jeugdige blindheid als vijftienjarige wou aanmelden bij de U-Boot-Waffe. Ik werd echter niet aanvaard. In de plaats daarvan werd ik in september 1944 als bijna zeventienjarige zonder mijn toedoen in de Waffen-SS ingelijfd. Dat gebeurde in die tijd met met niet weinigen van mijn ouderdom. De twee-weken-lange militaire inzet, van begin april tot tegen het einde van april 1945 aan, heb ik eerder per toeval overleefd.
In den Jahren und Jahrzehnten nach dem Krieg habe ich, als mir die Kriegsverbrechen der Waffen-SS in ihrem schrecklichen Ausmaß bekannt wurden, aus Scham diese kurze, aber lastende Episode meiner jungen Jahre für mich behalten, doch nicht verdrängt. Erst jetzt, im Alter, fand ich die Form, davon in größerem Zusammenhang zu berichten. Dieses Schweigen kann als Fehler gewertet und - wie es gegenwärtig geschieht - verurteilt werden. Auch muß ich akzeptieren, daß durch mein Verhalten meine Ehrenbürgerschaft von vielen Bürgern der Stadt Gdansk in Frage gestellt wird. Es steht mir nicht zu, in dieser Situation auf all das hinzuweisen, was während fünf Jahrzehnten mein Lebenswerk als Schriftsteller und gesellschaftlich engagierter Bürger der Bundesrepublik Deutschland ausmacht, doch mouml;chte ich für mich beanspruchen, die harten Lektionen, die mir in meinen jungen Jahren erteilt worden sind, begriffen zu haben: meine Bücher zeugen davon und mein politisches Handeln. In de jaren en decennia na de oorlog heb ik, wanneer me de oorlogsmisdaden van de Waffen-SS en hun verschrikkelijke dimensies duidelijk werden, uit schaamte deze korte maar belastende episode uit mijn jonge jaren voor mij gehouden, ze echter niet verdrongen. Pas nu, op ouderdom, vind ik de vorm om er in een bredere context over te berichten. Dit zwijgen kan als fout gezien worden en, zoals het nu gebeurt, leiden tot veroordeling. Tevens moet ik nu aanvaarden, dat mijn gedrag ertoe geleid heeft, dat vele burgers van de stad Gdansk mijn ereburgerschap in vraag stellen. Ik heb het recht niet te wijzen op al dat, wat gedurende vijf decennia mijn levenswerk als schrijver en maatschappelijk geëngageerd burger van de bondsrepubliek Duitsland betekent. Toch wil ik voor mij erop wijzen , dat ik de harde lessen uit mijn kinderjaren begrepen heb: mijn boek getuigt ervan, alsook mijn politiek handelen.
Ich bedauere es, Ihnen und den Bürgern der Stadt Gdansk, mit der ich als gebürtiger Danziger zutiefst verbunden bin, eine Entscheidung aufgebürdet zu haben, die gewiß leichter und auch gerechter zu fällen wäre, wenn mein Buch bereits in polnischer übersetzung vorläge. Ik betreur het, dat ik u en de burgers van de stad Gdansk, waarmee ik als geboortige Danziger zeer verbonden ben, een besluit heb doen nemen, welk zeker lichter en rechtvaardiger zou geweest zijn, indien mijn boek reeds in het Pools verschenen zou zijn.
Zum Schluß meines Briefes will ich mich bei den Bürgern Ihrer und meiner Stadt bedanken, die mir weiterhin Vertrauen schenken. Als ich zu einem frühen Zeitpunkt, zu Beginn der fünfziger Jahre, begreifen mußte, daßß aus deutscher Schuld der Verlust meiner Heimatstadt Danzig als endgßltig zu erleiden war, habe ich dieses, zugegeben, schmerzhafte Verständnis auch öffentlich vertreten, nicht zuletzt, als ich im Dezember 1970 den damaligen deutschen Bundeskanzler Willy Brandt nach Warschau begleitete. Tot slot van mijn brief wil ik de burgers van uw en mijne stad die mij hebben blijven vertrouwen, bedanken. Toen ik in eerdere tijden - in het begin van de jaren vijftig - moest inzien, dat het verlies van mijn heimatstad Danzig door de schuld van Duitsland een onherroepelijk feit was, heb ik dit (toegegeven) pijnlijk besef ook openbaar verdedigd, niet in het minst toen ik in december 1970 de toenmalige bondskanselier Willy Brandt naar Warschau begeleidde.
Seitdem ist dieser Verlust durch die Nachkriegsgeschichte der Stadt Gdansk mehr als erleichtert worden, denn von Ihrer und meiner Stadt gingen politisch wegweisende Impulse aus in Gestalt einer wiederholt Freiheit erkämpfenden Arbeiterbewegung, die schließlich verbunden mit den Namen Solidarnosc und Lech Walesa in die Geschichte eingegangen ist. In meinen Büchern nahm dieser Prozeß auf erzählende Weise Gestalt an; und in meinen politischen Texten habe ich die zuerst in Gdansk praktizierte und Gewalt verhindernde Methode des Runden Tisches als beispielhaft gewertet. Ich sah viele Gründe, auf meine ehemalige Heimatstadt stolz zu sein, ging doch von ihr eine geistige Haltung aus, die europaweit wirksam wurde, als es darum ging, diktatorische Herrschaft gewaltfrei zu beenden, so auch zum Fall der Berliner Mauer beizutragen und die Möglichkeiten für wahre Demokratie zu öffnen. Das alles machte mir Mut, das immer wieder stockende Gespräch zwischen Polen und Deutschen, Deutschen und Polen fortzusetzen, auf daß wir alle aus der Geschichte, so schmerzhaft sie war, eine Lehre ziehen, die wechselseitiges Verständnis erlaubt. Sindsdien is dit verlies door de naoorlogse geschiedenis van de stad Gdansk meer dan draaglijker geworden. Vanuit uw en mijne stad gingen immers politiek richtinggevende impulsen uit in de gedaante van een steeds herhalend vrijheidsstreven door de arbeidersbeweging, die uiteindelijk met de naam Solidarnosc en Lech Walesa in de geschiedenis belandde. In mijn boek heb ik dit gebeuren op vertellende wijze weergegeven; en in mijn politieke teksten heb ik de in Gdansk voor het eerst aangewende methode van de ronde tafel, waarbij geweld geschuwd werd, als voorbeeld gesteld. Ik zag vele redenen om fier te zijn op mijn heimatstad. Van haar ging een intellectuele houding uit, die Europawijd uitwerking had als het erom ging dictaturen geweldloos te beëindigen, de Muur van Berlijn te doen vallen en de poorten voor democratie te openen. Dat alles geeft me moed om het steeds weer haperende gesprek tussen Polen en Duitsers, en tussen Duitsers en Polen, voort te zetten, opdat wij allen uit de geschiedenis, hoe pijnlijk zij ook moge zijn, een lering zouden trekken die leidt naar wederzijds begrip.
Freundliche Grüße

Günter Grass
Met vriendelijke groeten,

Günter Grass

 

Günter Grass
Günter Grass Nobelprijs 1999 voor de literatuur

De autobiografie van Günter Grass verscheen in september 2006.
Boek: Beim Häuten der Zwiebel, Günter Grass, Steidl Verlag, ISBN 3-86521-330-8